Lycra – co to za materiał?

Lycra to handlowa nazwa elastanu, czyli bardzo rozciągliwego włókna syntetycznego, które po rozciągnięciu wraca do pierwotnego kształtu. W ubraniach i bieliźnie lycra prawie zawsze jest domieszką do innych włókien: dodaje im elastyczności, dzięki czemu materiał przylega do ciała i nie krępuje ruchów.

Wpis przyda ci się, gdy na metce legginsów, biustonosza albo rajstop widzisz słowo „elastan” i zastanawiasz się, co ono oznacza. Wyjaśniamy, skąd wzięła się lycra, jakie ma właściwości, jak czytać skład i jak prać rzeczy z jej dodatkiem.

Co to jest lycra i czym różni się od elastanu?

Lycra to zastrzeżony znak towarowy włókna elastanowego, a nie osobny rodzaj materiału. Nazwa przyjęła się tak mocno, że używamy jej potocznie dla wszystkich rozciągliwych dzianin. Działa to podobnie jak słowo „adidasy”, którym nazywamy wiele modeli sportowego obuwia, nie tylko jednej marki.

Samo włókno w Europie nazywa się elastanem, a w Stanach Zjednoczonych – spandeksem. To włókno poliuretanowe, zbudowane w co najmniej 85 procentach z poliuretanu. Na metce ubrania zwykle zobaczysz więc słowo „elastan”, a nazwa Lycra może się pojawić obok, gdy producent użył włókna tej marki.

W odzieży elastan występuje w połączeniu z innymi włóknami, na przykład z bawełną, poliamidem czy poliestrem. To, ile go jest w danym wyrobie, zależy od producenta i przeznaczenia ubrania. Inną ilość elastanu ma zwykła koszulka, a inną biustonosz sportowy czy majtki modelujące.

Skąd się wzięła lycra?

Włókno znane jako lycra powstało w 1958 roku w firmie DuPont. Początkowo szukano w nim zamiennika gumy, ale szybko okazało się, że największe zmiany przyniesie w tekstyliach. Dziś trudno bez niego wyobrazić sobie strój sportowy, legginsy czy kostium kąpielowy.

Dobrze widać to na przykładzie kostiumów kąpielowych. Wcześniej szyto je między innymi z wełny, która była ciężka, szybko nasiąkała wodą i krępowała ruchy. Stroje z dodatkiem elastycznego włókna są lekkie, szybko schną i dają pełną swobodę w wodzie.

Od tamtej pory minęło ponad pół wieku, a elastyczna dzianina trafiła daleko poza sport. Spotkasz ją w legginsach, sukienkach, rajstopach i biustonoszach, a nawet w tekstyliach domowych, takich jak zasłony. Materiały z jej dodatkiem są giętkie, sprężyste i łatwo utrzymać je w czystości.

Jakie właściwości ma lycra?

Najważniejszą cechą lycry jest elastyczność połączona ze sprężystością: materiał mocno się rozciąga, a potem wraca do swojego kształtu. Dzięki temu ubranie przylega do sylwetki, a jednocześnie nie krępuje ruchów. Inne zalety, które docenisz na co dzień:

• gładkość – lycra jest śliska i miękka w dotyku, dla wielu osób jak druga skóra,
• szybkie schnięcie – stąd jej popularność w strojach sportowych i kąpielowych,
• lekkość – materiał jest cienki, a ubrania z niego zajmują mało miejsca w szafie,
• odporność na gniecenie – rzeczy z domieszką elastanu mniej się marszczą,
• łatwe łączenie z innymi włóknami – od bawełny i lnu, przez wełnę, po jedwab.

Lycra nie elektryzuje się i łatwo ją farbować, więc ubrania z jej dodatkiem mogą mieć intensywne, trwałe kolory. Ponieważ wraca do kształtu, dzianina z elastanem nie rozciąga się trwale tak łatwo jak materiał bez niego. O przewiewności ubrania decyduje natomiast głównie włókno, z którym lycrę połączono – więcej o tym w dalszej części wpisu.

Co robi się z lycry? Od legginsów po biustonosze

Najwięcej lycry znajdziesz w ubraniach, które mają dobrze leżeć i nadążać za ruchem. To przede wszystkim stroje dla biegaczy, kolarzy, narciarzy biegowych i lekkoatletów, ale też legginsy i cała odzież sportowa na siłownię. Z elastycznej dzianiny szyje się także stroje kąpielowe, sukienki na co dzień i ubrania sportowe dla dzieci.

W bieliźnie elastan ma bardzo konkretne zadania. W biustonoszu sprawia, że obwód dopasowuje się do ciała, a miękkie miseczki układają się na piersiach. W majtkach pozwala brzegom przylegać bez wrzynania się. W rajstopach oraz pończochach i podkolanówkach nadaje dzianinie rozciągliwość i gładkie dopasowanie do nogi.

Szczególnie ważny jest w biustonoszach sportowych. Elastyczny materiał trzyma biust blisko ciała i ogranicza jego ruch, a przy tym pozwala swobodnie oddychać i poruszać ramionami. Jak dobrać taki model, opisujemy w rozdziale Jak dobrać biustonosz sportowy? Biustonosze sportowe, w których elastyczne tkaniny pracują razem z konstrukcją, znajdziesz poniżej.

Biustonosze sportowe

Jak czytać skład ubrania z lycrą?

Skład na metce podaje się od włókna, którego jest najwięcej, dlatego elastan zwykle stoi na końcu listy. Resztę stanowi włókno bazowe i to ono w dużej mierze decyduje, jak ubranie się nosi: czy jest przewiewne, gładkie albo szybko schnie. Tabela pokazuje najczęstsze połączenia i to, gdzie je spotkasz:

Więcej o włóknach bazowych przeczytasz we wpisach o poliamidzie i wiskozie. Jeśli wybierasz majtki, przyda ci się porównanie wiskozy, modalu i poliamidu. Przy biustonoszach zwróć też uwagę na budowę miseczek – opisuje ją rozdział Typy biustonoszy – budowa i materiał miseczek.

Na co zwrócić uwagę, kupując ubrania z lycrą?

Ubranie z lycrą ma przylegać, ale nie uciskać. Elastan wybacza drobne różnice w wymiarach, dlatego łatwo kupić rzecz za małą, która tylko pozornie pasuje. Za ciasne legginsy prześwitują, a za mały biustonosz sportowy wrzyna się w klatkę piersiową i utrudnia oddychanie. Przed zakupem zwróć uwagę na:

• rozmiar według tabeli producenta, a nie według tego, jak bardzo materiał się rozciąga,
• płaskie szwy i miękkie wykończenia brzegów, zwłaszcza w odzieży na trening,
• skład – na co dzień domieszkę elastanu do bawełny lub wiskozy, na trening do poliamidu lub poliestru,
• dzianinę, która po rozciągnięciu w dłoniach od razu wraca do kształtu.

Przy biustonoszach obowiązują te same zasady dopasowania co zawsze – elastyczny materiał nie zastąpi właściwego rozmiaru. Punktem wyjścia jest kalkulator rozmiarów, a obwód ma leżeć stabilnie i poziomo już na najluźniejszej haftce.

Jak prać ubrania i bieliznę z lycrą?

Elastan jest wytrzymały, ale nie lubi wysokiej temperatury, więc źle prany z czasem traci sprężystość. Ubranie zaczyna się wtedy odkształcać i gorzej leży na sylwetce. Materiał może też ulec zaciągnięciom i innym uszkodzeniom mechanicznym. Żeby rzeczy z lycrą jak najdłużej zachowały kształt:

• pierz je w temperaturze do 40 stopni i używaj niewielkiej ilości środka piorącego,
• nie dodawaj płynu zmiękczającego – materiał jest wystarczająco miękki,
• unikaj wybielaczy z chlorem,
• po praniu delikatnie odwiruj albo odciśnij ubranie i rozwieś je na zwykłej suszarce,
• nie susz go na gorącym kaloryferze ani w suszarce bębnowej – ciepło rozciąga materiał i szkodzi jasnym kolorom.

Zawsze sprawdź też metkę, bo o sposobie prania decyduje całe ubranie, a nie sam elastan. Biustonosze z elastycznymi obwodami najbezpieczniej prać ręcznie albo w woreczku, zgodnie z rozdziałem Pielęgnacja biustonoszy. Gdy obwód mimo dobrej pielęgnacji przestaje trzymać, to znak zużycia – wyjaśnia to rozdział Kiedy wymienić biustonosz na nowy?

Delikatne pranie ułatwiają woreczki do prania i płyny przeznaczone do bielizny. Akcesoria, które pomogą ci dbać o rzeczy z elastanem, znajdziesz poniżej.

Akcesoria do prania bielizny

Najczęstsze pytania: lycra i elastan

Czy lycra i spandeks to ten sam materiał?

Tak, chodzi o to samo włókno. Spandeks to nazwa elastanu używana w Stanach Zjednoczonych, a Lycra to jego zastrzeżona marka. W Polsce na metce najczęściej zobaczysz słowo „elastan”.

Czy ubrania z lycrą są przewiewne?

To zależy przede wszystkim od włókna bazowego, bo elastanu jest w ubraniu niewiele. Bawełna z elastanem będzie bardziej przewiewna niż gęsty poliester z elastanem. Na upały i intensywny trening wybieraj materiały, które producent opisuje jako oddychające.

Czy rzeczy z lycrą trzeba prasować?

Zwykle nie, bo materiał z domieszką elastanu mało się gniecie. Jeśli metka pozwala na prasowanie, ustaw niską temperaturę. Zbyt gorące żelazko może trwale osłabić elastyczne włókna.

Czy w stroju z lycrą można pływać w basenie?

Tak, stroje kąpielowe z elastanem są do tego przeznaczone. Chlorowana woda z czasem osłabia jednak elastyczne włókna. Po basenie wypłucz strój w czystej wodzie i wysusz go z dala od kaloryfera.

Czy biustonosz z elastanem rozciągnie się z czasem?

Trochę tak – każdy elastyczny materiał z czasem traci część sprężystości. Dlatego nowy biustonosz zapinasz na najluźniejszą haftkę, a gdy obwód się poluzuje, przechodzisz na ciaśniejszą. Gdy wahasz się między rozmiarami, napisz do naszej brafitterki – pomoc w doborze jest bezpłatna.

Czytaj także

• Typy biustonoszy – funkcje – do czego służą biustonosze sportowe i specjalistyczne.
• Z fiszbinami czy bez? Usztywniany czy miękki? – wybór konstrukcji biustonosza na trening.
• Bielizna damska – jaki materiał wybrać? – przegląd materiałów bieliźnianych.
• Modal – co to za tkanina? – miękkie włókno, które często łączy się z elastanem.